Ayhan YÜKSEL

Hipotiroidi nedir?
Tiroid hormonlarının kanda çok az bulunması durumuna hipotiroidi denir. Kadınlarda erkeklere nazaran çok daha sık görülür.
Hipotiroidi bulgu ve belirtileri nelerdir?
Hipotiroidide şikayet ve bulgular çoktur. Bulgular hastalığın şiddetine göre değişir. Hafif hipotiroidi vakalarında bu bulgularının çok azı görülürken, ağır vakalarda bulguların birçoğu veya hepsi  mevcuttur. Bu belirtilerin bazıları diğer bazı hastalıklarda da görülebilmektedir. Dolayısıyla, hipotiroidi tanısı tecrübeli doktorlar tarafından bazı testler yapılarak konmalıdır.
Hipotiroidide şikayet ve belirtiler şunlardır:

• Kolay yorulma, yorgunluk, bitkinlik, enerji azlığı,

• Hatırlamada zorluk,unutkanlık, yavaş düşünme, konsantre olamama,

• Hareketlerde yavaşlık,

• Sabahleyin uyanmada zorluk, daha çok uyku isteği, gün içinde uyuklama,

• Üşüme veya kendini soğuk hissetme,

• Terlemenin azalması,

• Kuru, soğuk, kalın ve kaşınan bir deri,

• Saç dökülmesi, saçlarda azalma, kaşlarda dökülme, kuru ve kırık saç,

• Kas krampları ve eklemlerde ağrı oluşması,

• Kabızlık, kilo alma ve kiloyu verememe,

• El, ayak ve eklemlerde şişlik,

• Göz etrafının ve göz altının şişmesi,

• El bileğinde sinir sıkışması ve ağrı,

• Bazı kadınlarda adet sıklığının azalması veya adetlerin kesilmesi,

• Depresyon gelişmesi ve hiçbir şeyle ilgilenmeme,

• Sesin kalınlaşması ve ses kısıklığı,

• Kalp hızının ve nabız sayısının azalması,
 
• Gebe kalamama, düşük yapma,
 

• Tırnaklarda kolay kırılma

• Cinsel istek azlığı ve iktidarsızlık,

• Guatr, 

• Kolesterol seviyesinde yükselme

• Reflekslerin yavaş olması,

• Çocuklarda boy kısalığı

Hipotiroidide en sık görülen bulgular yorgunluk, halsizlik, aşırı uykuya meyil, saç dökülmesi ve üşüme hissidir. Bazen hasta hafıza kaybının farkına varmayabilir, arkadaşları tarafından bu yüzden uyarılabilir. Orta derecede kilo alma olur ve zayıflamakta güçlük çekilebilir. Aşırı şişmanlığa hiçbir zaman neden olmaz. Hipotiroidide görülen aybaşı bozuklukları ve çocuk yapamama özellikleri çok sık görülen durumlar değildir. Hipotiroidi ayrıca prolaktin yükselmesine ve bu nedenle memelerden süt gelmesine neden olabilir. Hipotiroidide öncelikle deri kurur, yüz hafif şişer ve rengi sarımsı olur (balmumu rengi). Meme uçları sıkıldığı zaman süt gelir. Guatr görülebilir, kalp hızı yavaşlar ve bazen yüksek tansiyon tespit edilir.
Hipotiroidi bulguları yaşlılıkta daha sık gelişir. Yeni doğanlarda ilk haftalar içinde tedavi edilmediği takdirde geri dönüşümü olmayan beyinsel ve fiziksel özüre neden olur. Çocuklarda ve erişkinlerde ise tedaviden sonra belirtiler tamamen ortadan kalkar. Çok kısa zamanda gelişen hipotiroidi vakalarında belirtiler daha çok ve belirgindir. Yavaş gelişen hipotiroidide ise belirtiler ve hasta şikayetleri daha azdır. 
Hipotiroidinin sebepleri nelerdir?
1. Tiroid dokusunun harabiyeti sonucu gelişebilir. Bunun sebepleri;

a. Kronik otoimmun tiroiditler (Hashimoto tiroiditi)

b. Radyoiyot veya radyoterapi tedavisi

c. Tiroid operasyonu (subtotal veya total)

d. Doğumsal olarak tiroid glandının olmaması (agenezi)

2. Tiroid hormon yapımındaki bozukluklar sonucu gelişebilir;

a. İyot eksikliği,

b. Antitiroid etki gösteren ilaçların veya maddelerin alımı : Lithium, iyot, iyot içeren ilaçlar yada film çekiminde kullanılan iyot içeren kontrast maddeler

Bunlar içinde dünyada en yaygın görülen sebep iyot yetersizliğine bağlı olarak gelişen  hipotiroididir. İyot yetersizliği olmayan bölgelerde ise en sık neden kronik otoimmun tiroiditlerdir (Hashimoto hastalığı).
Hipotiroidi geçici olabilir mi?
Oluşum sebebine göre hipotiroidiler geçici ve kalıcı olabilir.

Geçici hipotiroidilerin nedenleri: Subakut tiroidit, postpartum tiroidit, ağrısız veya sessiz tiroidit ve bazı ilaçların (lithium. amiodarone, (porpycil ve thyramazol gibi antitiroit ilaçlar ) kullanılması. Bu nedenlerle oluşan hipotiroidiler bir–iki ay sürdükten sonra kendi başına veya ilaç kesildikten sonra geçer.

Diğer nedenlerle meydana gelen hipotiroidiler ise kalıcı yani ömür boyu devam eden ve tedavi gerektiren hipotiroidilerdir. Bunların sebepleri: Hashimoto tiroiditi, radyoaktif iyot tedavisi, cerrahi olarak fazla miktarda tiroit dokusunun çıkartılması, konjenital (doğumsal) bozukluklar, radyasyon (Hodgkin hastalığı veya diğer nedenlerle boyun bölgesine uygulanan radyoterapi), hipofiz veya hipotalamik bozukluk ve idiyopatik (sebebi bilinmeyen). Bunlar arasında Hashimoto tiroiditi, radyoiyot tedavisi ve cerrahi tedavi en sık görülenlerdir.
Doğumsal (konjenital) hipotiroidi nedir?
Kalıcı hipotiroidi yapan sebepler arasındadır. Doğumsal olarak tiroid bezi yokluğu veya tiroid hormonları yapımında etkili olan enzimlerin yetersizliği sonucu gelişir. Tedavi edilmeyen vakalarda ciddi zeka geriliği ve asimetrik cücelik ortaya çıkar. Ülkemizde doğumdan sonra tüm çocuklarda tiroid hormonları ve TSH tetkikleri yapılarak bu çocukların erken tanısı yapılmaktadır. Erken tanı konan çocuklarda tedavi oldukça kolaydır.
Hipotiroidi tanısında kullanılan testler nelerdir?
Hipotiroidi tanısı için serbest T4 ve TSH ölçümü yeterlidir. Serbest T4 düşük, TSH ise yüksek olarak bulunur.Hipotiroidide ayrıca anti-Tg ve anti-TPO denilen antikorlara bakılır. Anti-Tg , tiroit glandı içindeki folliküllerde bulunan ve tiroit hormonlarının depolanmasında kullanılan tiroglobulin (tg) denilen maddeye karşı üretilen antikordur. Anti-TPO, tiroit hormonlarının sentezi için kullanılan Tiroit Peroksidaz enzimine karşı yapılan antikordur. Bu antikorlar, Hashimoto tiroiditinde yüksek olarak bulunur ve hipotiroidinin kalıcı olduğunu gösterir.

Hipotiroidi nasıl tedavi edilir?
Kalıcı hipotiroidi tanısı konduktan sonra hasta ömür boyu levotiroksin yani T4 tedavisine alınır. Bu tedavi şekline yerine koyma tedavisi denir. T4 bir tiroit hormonudur, bir ilaç değildir. Bu hormon, normalde herkeste bulunan bir hormondur.

Hipotiroidi çok defa çok yavaş ve sinsi olarak gelişir. Aynı şekilde, hastanın tedaviye cevap vermesi de yavaş olur. Hastanın tiroit hormonlarının kanda normal düzeye gelmesi yaklaşık bir buçuk ayı veya daha uzun bir zamanı alabilir. Bu nedenle, hasta 2 veya 3 aylık aralıklarla doktor tarafından doz ayarlanması için görülmesi gerekir. Daha sonra bu aralıklar 6-12 aya çıkar.