İsa GÜMÜŞ

Geçen hafta kaldığımız yerden devam ediyorum.

9) İSRAF ETMEME ANLAYIŞI ÇOCUĞA BENİMSETİLMELİ
    İnsan ihtiyaçlarını karşılarken zaman zaman aşırı harcamalarda bulunmakta, sahip olduğu nimet ve imkânları gereksiz yere tüketmekte, heba etmektedir. İşte israf, normal dışı, ölçüsüz, aşırı, gereksiz, savurganca tutum ve davranışı ifade eden bir kavramdır.
İsraf sadece gıda, giyim, lüks tüketim eşya ve malzemelerinde değil, hayatın hemen her alanında görülebilir. Başta ekmek olmak üzere gıda maddeleri, giyim-kuşam, su, aydınlatma, yakıt, konut ve zaman israfı gibi israflar hemen akla gelir.
    Çocuğun israfa yönelişinde şu nedenler erin etkili olduğu görülür:
A)Kötü Örnekler Görmesi
    Anne babanın ailedeki yetişkinlerin müsrif hareketleri, suyu fazla akıtmaları, yemekten sonra artan ekmek parçalarını çöpe atması, oturmadığı odalardaki elektrikleri de yakması, kendisine, çocuğuna sürekli yeni giysiler, eve gereksiz eşyalar alması vb. çocuğu bu davranışları taklit etmeye yöneltebilir.
B) Arkadaşlarına Özenmesi
    Çocuk ihtiyacı olmadığı halde arkadaşlarında olan ve hoşuna giden eşyalardan almak isteyebilir. Böylece kendini onlardan farklı göstermemeye çalışır. Hatta gücü yetiyorsa onlardakinden daha pahalısını alarak dikkat çekmek isteyebilir.
C) Reklamlardan Etkilenmesi
    Medyada reklamlar çocukları da yetişkinleri de sürekli tüketime iterek, duyguları kamçılıyor. Hele çocukların iştahını kabartacak şekilde sunumlar, sanki eşyayı değil de huzuru, mutluluğu alıyorsun, şeklindeki anlatımlar çocuklarda ihtiyaç oluşturarak anları almaya, harcamaya itiyor. Almadığında çocuk kendinden bir boşluk, bir doyumsuzluk hissediyor.
D) Gösteriş Yapmak İstemesi
    Çocuk ihtiyacından fazla olarak arkadaşlarını, çevresindekileri etkilemek düşüncesiyle aşırı tüketimde bulunabilir. Değişik, lüks şeyler alarak kendini üstün, zengin olduğunu göstermek isteyebilir.
E) Nimetin Değerini Bilmemesi
    İsrafın önemli bir nedeni de sahip olunan imkânların, nimetlerin değerini bilmemektir. Sağlık nimetinin, zaman nimetinin, yiyeceklerin, soluduğumuz havanın ne kadar önemli, ne kadar değerli olduğunun bilincinde olmamak yetişkin de çocuğunda israfına, savurganlığına neden olur.
F) Paraya Emek Sarf Etmeden, Ç:alışmadan Sahip Olması
    Bir şeyi gayret göstermeden kolayca elde etmek, insanın gözünde o şeyin değerini düşürür. Bir şey ne kadar zor elde edilirse, onun için ne kadar çok uğraş verilirse o daha önemli olur, ona daha çok değer verir ve insanın ondan aldığı haz, lezzet de o oranda büyük olur.
G) Bolca Harçlık Verilmesi
    Kendilerine ihtiyaçlarından fazla para verilen çocukların bu parayı gereği gibi kullanamadıkları, israfa yöneldikleri ve zamanla doyumsuz oldukları görülür.
 Çocuğun israfa yönelmemesi için yapılması gereken hususları şu şekildedir:
a)    Anne baba israftan kaçınmalı, çocuğa güzel örnek olmalıdır.
b)    Çocuğa sorumluluk bilinci oluşturulmalı. Ona bir yaşından itibaren bir şeyler yaptırmalı, yaşına uygun görevler verilmelidir.
c)    Çocuğa verilecek harçlık ne fazla ne de az olmalıdır. İlköğretim birinci sınıfta günlük, sonra haftalık verilmelidir.
d)    Çocuğa lüks malzemeleri kullanmak, aşırı harcamalarda bulunmak suretiyle değil de çalışkanlığıyla, sahip olduğu yetenekleri kullanarak başarılı ürünler ortaya koymasıyla çevresinde, arkadaşları arasında, toplumda daha çok takdir ve saygı göreceği anlatılmalıdır.
e)    Sahip olunan her şeyin güzel kullanmak, en iyi şekilde değerlendirilmek üzere Allah tarafından bizlere verildiği, bunlardan sorumlu olduğumuz konusunda çocuk bilgilendirilmeli.
f)    Çocuğa empati kurma becerisi kazandırılmalıdır.

10) ÇOCUĞUN İYİ DAVRANIŞLARI MADDİ ŞEYLERLE ÖDÜLLENDİRİLMEMELİ
    Ödül, istenilen bir davranışı yapmış olması nedeniyle çocuğun haz duymasını sağlayacak her çeşit uygulamalardır. Ödül bir nevi, iyi bir davranışı yaptırmanın amacı değil, yapılan iyi bir işin, güzel bir hareketin, elde edilen bir başarının hoş bir karşılığı olmalıdır. Yani çocuğa yapması gereken ahlaki davranışı, bir görevi yaptırmak için onun önüne ödüller koymamalıdır. Ödül ancak göze batacak derecede yapılan iyi şey üzerine verilmelidir. Böylece çocuk iyi şeyi ödül beklediği için değil de ödülün iyi şeyler üzerine geldiğine inandığından yapmış olur.
     Bir de ödül denince sadece maddi değeri olan şeyler anlaşılıyor ki bu da çok yanlıştır. Motive edici güzel söz de bir ödüldür.

11) PARANIN KAZANILMASI, KULLANILMASI VE HARCANMASI KONUSUNDA BİLİNÇLENDİRME
    Paranın kazanılması kadar değerlendirilmesi, kullanılması ve harcanması da önemlidir. Bunların hepsi de insanın eşyalara, hayata bakışıyla, kendisine, çevresindekilere, eşyalara, hayata yüklediği anlamla doğrudan ilişkilidir. Farklı bakış açıları, farklı anlayışlar bu konudaki tutum ve davranışları belirler.
Bu konuda yapılması gerekenleri şöyle sıraya biliriz:
Çocuğa iki yaşından itibaren çocuklara hem para biriktirme hem de kullanma konusu uygulamalarla yaşayıp bizzat tecrübe kazanarak öğretilmelidir. Mesela çocuğa oyuncak kumbara alınmalıdır.
    Çocuk altı yaşında okula başladığında ona verilecek harçlık, ailenin ekonomik durumuyla birlikte arkadaş çevresinin ekonomik durumuna ve daha çok da harcaması gereken, ihtiyaç duyduğu paraya göre olmalıdır.
Kendisine verilen harçlığı nasıl kullanması gerektiğine birlikte karar verilmelidir.
İlköğretim birinci sınıfta harçlık günlük sonraki yıllarda haftalık verilmelidir.
Çocuk makul ihtiyaç ortaya koyduğu takdirde harçlığı yükseltilmesi ya da ihtiyacı kadar ek para verilmelidir.
On iki yaşlarından sonra çocuklara giyim içinde harçlık verilebilir. Giyim harçlığının ne kadar olacağı, ne kadar süreyle verileceği çocukla kararlaştırılır.
Yanlış seçimler yaparak hatalı para harcadıktan sonra tekrar para istemeleri halinde çocuklara para verilmemeli, ciddiyetle “Hayır” denmeli.
Çocuğa para verilirken, para konusunu değerlendirirken mutlaka şükür ve kanaatten de bahsedilmelidir.
Çocuk helal kazancın ne kadar önemli olduğu konusunda bilgilendirilmelidir.

12) ÇOCUĞA HELAL KAZANMA ÖNEMİ KAVRATILMASI
    İnsan, hayatını sürdüre bilmek, geçimini sağlayabilmek için çalışmak, kazanmak zorundadır. Ancak kazanırken, kazancının helal ve meşru olmasına özen gösterilmelidir. Helal kazanç el emeği, alın teri ile elde edilen kazançtır.
    Aynı şekilde paranın ve servetin helal yollardan kazanılması kadar, helal ve meşru yerlerde harcanması da önemlidir.  Helal ve temiz şeylerden ya da haram ve pis şeylerden beslenme, insanın ahlakına ve karakterine de etki eder.

13) ÇOCUKTA TÜKETİM AHLAKI OLUŞTURULMALI
    Aslında insanların ihtiyaçları sınırlı, arzu ve istekleri sınırsızdır.  Özellikle günümüzde sürekli tüketimin özendirilmesi sonucu kanaatkârlık büyük oranda azalmış, tüketmeyince, alınmayınca sanki kendinde eksiklik hisseden bir anlayış yerleştirmeye başlamıştır.
    Bazı büyük alışveriş merkezlerinde, hele bir de fiyat indirimi olunca, çılgınca alışveriş yapan insanlar görülüyor.  Eğer anne baba ihtiyaçlarına göre harcamada bulunuyor, dinlediği ve izlediği reklamlardan komşulardan etkilenmeyerek alışveriş yapmıyorsa bu çocuklarda da güzel tüketim alışkanlığı kazandırır.

14) ÇOCUK MEDYANIN TÜKETİME ÖZENDİRİCİ ETKİLERİNDEN KORUNMALI
    Günümüzde insanlar medyanın yoğun bombardımanı altında bulunuyorlar. Bu bombardımandan kuşkusuz çocuklar ve gençler çok daha fazla etkileniyor.
    Çocukların ve gençlerin izlediği film ve programlardaki kahramanların tüketim kaynaklarına karşı tutumlarının da bu konuda önemli etkisinin olduğu vurgulamak da bu konuda önemli etkisinin olduğunu vurgulamak gerekir.
    Bunun için anne babanın dikkat etmesi gereken noktalar kısaca şöyle:
    Çocuğa öz güven kazandırılmalı. Kendine güveni olan, kendini yeterli gören çocuk reklamlardan fazla etkilenmez.
    Reklamlar hakkında çocuklarla konuşulmalıdır. Reklamlardan abartıların olduğu, gerçekleri tam yansıtmadıkları, reklamını yaptıkları eşyanın sadece iyi yönlerini ön plana çıkardıkları, eksik ve olumsuz yönlerinden hiç söz etmedikleri belirtilmelidir.
    İhtiyacı olmadan alışveriş yapmasının doğru olmadığı üzerinde durulmalı, tüketim konusunda duyarlı olması sağlanmalı.
    Gereksiz olarak tüketim şeylerde başkalarının hakkı olduğu, tüketirken bunu düşünmesi gerektiği, topluma ve dünyaya karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmesinin onu yücelteceği, bunun dini ve insani bir görev olduğunu çocuğa anlatılmalıdır.